Autyzm jest w nas

rozmawia Olga Woźniak

Po co ludzie mówią? Wydaje ci się, że to oczywiste? Nie dla wszystkich. Z profesor Ewą Pisulą* o zagadkach autyzmu rozmawia Olga Woźniak

Wyobraźmy sobie, że obserwujemy zabawę dwóch dziewczynek: Sally i Ann. Bawią się piłką. Nagle Sally schowała piłkę do swojego koszyka i wyszła z pokoju. Ann postanowiła zrobić jej psikusa – przeniosła zabawkę do własnego pudełka. Gdzie waszym zdaniem po powrocie do pokoju Sally będzie szukała swojej piłeczki?
– To słynny eksperyment, a jego wynik zależy od tego, komu zadamy to pytanie.

Można udzielić różnych odpowiedzi?
– To zależy na przykład od wieku. Większość prawidłowo rozwijających się cztero-, pięciolatków odpowie, że Sally poszuka piłki w swoim koszyku, bo tam ją przed wyjściem zostawiła. Młodsze dzieci będą myślały, że Sally poszuka w koszyku Ann, bo przecież ONE widziały, że Ann przełożyła piłkę.

Nie przyjdzie im do głowy, że nieobecna przy tym Sally może tego nie wiedzieć?
– Nie. Nie mają jeszcze czegoś, co nazywa się teorią umysłu.

Co to za teoria?
– To system pojęć, który umożliwia wyciąganie wniosków o stanie umysłu innych. A to wcale nie jest łatwe. Procesy zachodzące w umyśle innego człowieka są nieobserwowalne, możemy się ich domyślać na podstawie jego mowy ciała, wypowiedzi, zachowania. W zgadywaniu, co inni myślą albo czują, pomaga nam doświadczenie wynikające z kontaktów społecznych, no i uświadamianie sobie własnych stanów umysłu. Posiadanie takiej teorii cudzego umysłu pozwala przewidywać zachowanie ludzi. Pozwala żyć w społeczeństwie.

Czyli nie można tego nie umieć?
– Można. Problemy z teorią umysłu mają na przykład ludzie cierpiący na zaburzenia autystyczne-. Rzadko kiedy osiągają w tej sferze poziom zdrowych sześcio-, siedmiolatków.

Czyli jaki?
– „Iks zrobił coś, bo pomyślał, że Igrek pomyślał” – takie rozumowanie jest podstawą do pojmowania znaczenia intencji, kłamstwa i przenośni. Dlatego dzieci z autyzmem nie udają. Udawanie zakłada, że inni mają jakieś przekonania i że możemy je zmieniać przez modyfikację własnego zachowania lub elementów rzeczywistości. Konieczne są tu przypisanie stanu umysłu innej osobie i wiedza, jak ten stan umysłu zmienić. Dlatego osoby z autyzmem rzadziej kłamią.

Nie zakładają, że inni myślą, czują, planują?
– Nie. Można powiedzieć, że są czystymi behawiorystami. Obserwują zachowania z ich punktu widzenia niezrozumiałe. Bo po co ludzie uśmiechają się do siebie? Podają ręce na powitanie? Po co do siebie mówią? Osoby dotknięte autyzmem nie widzą różnicy pomiędzy działaniem celowo i niechcący, skoro efekt obydwu działań jest taki sam. W ocenie sytua-cji odnoszą się do fizycznych cech zdarzenia, pomijając czyjeś intencje. Dlatego często reagują agresywnie na pozornie nieznaczące bodźce, na przykład na to, że ktoś kogoś nieumyślnie potrącił.

Zaraz, zaraz: jak to nie rozumieją, dlaczego ludzie mówią?
– Bo nie wiedzą, do czego w ogóle służy komunikowanie się. Dziecko z autyzmem może nie mówić, mimo że ma po temu wszelkie dane i możliwości. Albo nawet jeśli mówi, to kompletnie nie komunikuje się wtedy, kiedy wydawałoby się to oczywiste. Na przykład nie przyjdzie na skargę do mamy, nie poprosi o pomoc. Po prostu nie wie, że powinno to zrobić po to, żeby wywołać czyjąś reakcję.

Czyli znów wracamy do problemów z teorią umysłu.
– Tak. Zresztą jeśli chodzi o rozwój mowy, to autyzm jest bardzo szczególny. Na przykład ludzie dotknięci autyzmem bardzo często nie rozumieją, że słowa mogą zmieniać formę. Wiedzą, co to jest „tramwaj”, ale „tramwajem” już nie. Albo słowa, które mają wiele znaczeń i trzeba się tego domyślać z kontekstu – to katastrofa! Osoby z autyzmem posługują się też nierzadko echolalią.

Powtarzają zasłyszane słowa?
– Nawet całe frazy. Mogą powtarzać wypowiedzi usłyszane przed chwilą, ale mogą to być kwestie wypowiedziane w ich obecności tydzień, miesiąc, a nawet kilka lat wcześniej. Odtwarzają je na zasadzie pewnego pamięciowego mechanizmu. Przywołują coś, co kojarzy im się z jakąś sytuacją, ale nie rozumieją, co znaczą składniki wypowiedzi.

1 2 3

wpisz swój komentarz

Tytuł:		Pseudonim:
Treść:		E-mail:		Zapisz
	Wydawnictwo "Przekrój" sp. z o.o. zastrzega sobie prawo do usuwania komentarzy łamiących polskie prawo lub zasady dobrego wychowania.

komentarze do artykuŁu

Wszystkie